Một tuyến ống cũ bị máy đào làm vỡ, một hố đào sạt lở, một nhà dân bị nứt tường. Những gì chủ đầu tư làm trong vài giờ đầu sẽ quyết định cả hậu quả kỹ thuật lẫn trách nhiệm pháp lý về sau.
Thi công tuyến ống trong đô thị luôn tiềm ẩn nguy cơ sự cố: làm hỏng công trình ngầm của đơn vị khác, sạt lở hố đào, lún nứt công trình lân cận, hay vỡ chính tuyến ống đang cấp nước khi đấu nối. Nghị định số 207/2026/NĐ-CP có những quy định về sự cố công trình, và việc kiểm tra công tác nghiệm thu của cơ quan chuyên môn cũng có thể được thực hiện thêm khi công trình có sự cố về chất lượng. Nhưng trước khi nghĩ đến thủ tục, có những việc phải làm ngay tại hiện trường.
Việc đầu tiên luôn là an toàn. Dừng thi công tại khu vực sự cố, cô lập hiện trường, bảo đảm không có người bị nguy hiểm, và nếu có người bị thương thì cấp cứu ngay. Với sự cố làm vỡ ống cấp nước hoặc các công trình ngầm khác như cáp điện, cần liên hệ ngay với đơn vị quản lý công trình đó để cô lập nguồn. Với sạt lở hố đào hay lún nứt nhà dân, cần đánh giá nhanh nguy cơ lan rộng và có biện pháp tạm thời để ngăn chặn.
Việc thứ hai là ghi nhận hiện trường. Trước khi bất kỳ ai sửa chữa hay dọn dẹp, hiện trạng sự cố cần được chụp ảnh, quay phim từ nhiều góc, với thời gian rõ ràng. Biên bản hiện trường nên được lập ngay với sự có mặt của nhà thầu, giám sát, và nếu có thể thì đơn vị quản lý công trình bị ảnh hưởng. Biên bản ghi nhận thời gian, vị trí, mô tả sự cố, những thiệt hại quan sát được, và những biện pháp đã thực hiện. Những thông tin này, thu thập trong giờ đầu, là căn cứ không thể thay thế cho việc xác định nguyên nhân và trách nhiệm sau này.
Việc thứ ba là thông báo. Tùy tính chất và mức độ sự cố, chủ đầu tư có trách nhiệm báo cáo đến cơ quan có thẩm quyền theo quy định. Với sự cố ảnh hưởng đến cấp nước cho khách hàng, cần thông báo cho khách hàng về tình trạng và thời gian khôi phục dự kiến. Với sự cố gây thiệt hại cho bên thứ ba, cần thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm theo hợp đồng bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng. Việc thông báo chậm có thể ảnh hưởng đến quyền được bồi thường bảo hiểm.
Đắn đo lớn nhất sau sự cố là xác định trách nhiệm. Nếu làm hỏng công trình ngầm có trong hồ sơ khảo sát, trách nhiệm thường thuộc về nhà thầu thi công. Nếu công trình ngầm không có trong hồ sơ và không thể phát hiện bằng biện pháp hợp lý, câu chuyện khác đi. Nếu lún nứt nhà dân xảy ra mà không có biên bản hiện trạng trước thi công, việc chứng minh vết nứt nào có từ trước trở nên rất khó. Đây là lúc những giấy tờ chuẩn bị từ trước khởi công, như biên bản hiện trạng và tài liệu khảo sát, phát huy giá trị bảo vệ chủ đầu tư.
Không ai muốn sự cố xảy ra, nhưng mọi chủ đầu tư có kinh nghiệm đều chuẩn bị cho nó. Một quy trình xử lý sự cố được ban hành trước, phổ biến cho nhà thầu và giám sát, có danh sách liên lạc khẩn cấp của các đơn vị quản lý công trình ngầm, sẽ giúp những giờ đầu tiên diễn ra có trật tự thay vì hỗn loạn. Và trong xử lý sự cố, sự có trật tự của những giờ đầu thường quyết định phần lớn kết quả của những tháng sau.