Trên công trường, có người đứng đó để bảo đảm công trình được làm đúng thiết kế, và có người đứng đó để bảo đảm thiết kế được hiểu đúng. Nhầm lẫn giữa hai vai trò này khiến cả hai đều yếu đi.
Giám sát thi công xây dựng là hoạt động theo dõi, kiểm tra thường xuyên, có hệ thống về chất lượng, khối lượng, tiến độ và an toàn trong quá trình thi công. Người giám sát thi công đại diện cho chủ đầu tư, có mặt trên công trường, kiểm tra vật liệu, chứng kiến thí nghiệm, nghiệm thu công việc. Giám sát tác giả là hoạt động của đơn vị thiết kế trong quá trình thi công, nhằm giải thích thiết kế, xử lý những vướng mắc phát sinh liên quan đến thiết kế, và phát hiện việc thi công sai thiết kế. Hai vai trò ấy bổ sung cho nhau nhưng không thay thế nhau.
Với tuyến ống cấp nước, giám sát thi công là người chứng kiến những công việc bị che khuất: đáy hố đào trước khi rải đệm, mối nối trước khi lấp đất, kết quả thử áp lực. Chữ ký của họ trên biên bản nghiệm thu là lời xác nhận rằng họ đã nhìn thấy và kiểm tra. Vì vậy, nguyên tắc đầu tiên là không ký cho những gì không trực tiếp chứng kiến. Một giám sát phụ trách quá nhiều mũi thi công cùng lúc sẽ bị đặt vào thế khó: hoặc ký cho những gì không thấy, hoặc làm chậm tiến độ. Chủ đầu tư cần bố trí nhân lực giám sát phù hợp với quy mô và số mũi thi công thực tế.
Giám sát tác giả phát huy vai trò rõ nhất khi thực tế hiện trường khác với thiết kế. Khi gặp công trình ngầm không có trong hồ sơ, khi nền đất yếu hơn dự kiến, khi cần thay đổi vị trí van hay đổi phương án vượt đường, người có thẩm quyền đưa ra giải pháp kỹ thuật là đơn vị thiết kế. Ý kiến của giám sát tác giả, được ghi vào nhật ký hoặc bằng văn bản, là căn cứ để chủ đầu tư quyết định điều chỉnh. Thiếu nó, những điều chỉnh tại hiện trường sẽ thiếu nền tảng chuyên môn và dễ bị chất vấn về sau.
Đắn đo thường gặp là khi đơn vị thiết kế không bố trí giám sát tác giả thường xuyên, chỉ đến khi được mời. Hợp đồng tư vấn thiết kế nên quy định rõ nghĩa vụ giám sát tác giả, gồm tần suất có mặt, thời hạn phản hồi khi được yêu cầu, và trách nhiệm khi không thực hiện. Với những dự án có nhiều điểm phức tạp như khoan ngầm hay vượt cầu, việc yêu cầu giám sát tác giả có mặt tại những thời điểm then chốt nên được ghi rõ trong kế hoạch.
Một điểm nữa cần lưu ý là tính độc lập. Giám sát thi công nên độc lập với nhà thầu thi công, không có quan hệ lợi ích với nhà thầu. Khi chủ đầu tư tự giám sát bằng bộ máy của mình, người giám sát cần có đủ năng lực theo quy định và không đồng thời tham gia những công việc có thể gây xung đột lợi ích. Với những dự án mà chủ đầu tư đã tự thẩm định thiết kế, việc tách người thẩm định và người giám sát cũng giúp tăng khả năng phát hiện sai sót.
Nhật ký thi công là nơi hai đôi mắt ấy gặp nhau. Ý kiến của giám sát thi công, ý kiến của giám sát tác giả, phản hồi của nhà thầu, tất cả được ghi lại theo thời gian. Một cuốn nhật ký có đủ tiếng nói của các bên là bằng chứng mạnh nhất về việc công trình đã được quản lý chặt chẽ. Khi hai đôi mắt cùng nhìn và cùng ghi chép, chủ đầu tư có thể yên tâm rằng mình không phải một mình gánh trách nhiệm cho những gì diễn ra dưới lòng đất.