Một chiếc van đóng quá nhanh, một máy bơm dừng đột ngột khi mất điện, và làn sóng áp lực chạy dọc tuyến ống có thể làm được điều mà nhiều năm vận hành bình thường không làm nổi.
Người vận hành mạng lưới cấp nước nào cũng từng nghe tiếng ống rung, từng thấy mối nối bị bật ra sau một lần cúp điện trạm bơm, mà không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng nào trong điều kiện vận hành thường ngày. Thủ phạm thường là va đập thủy lực: hiện tượng áp lực trong ống thay đổi đột ngột khi vận tốc dòng chảy thay đổi nhanh. Khi dòng nước đang chảy bị chặn lại đột ngột, động năng của nó chuyển thành một làn sóng áp lực lan dọc tuyến ống, phản xạ qua lại, tạo ra những đỉnh áp lực cao hơn nhiều so với áp lực làm việc, rồi có thể tiếp theo là những vùng áp lực âm đủ để hút xẹp ống hoặc hút nước bẩn vào qua mối nối hở.
Va đập thủy lực nguy hiểm vì nó không xuất hiện trong tính toán thủy lực thông thường. Bài toán thủy lực ổn định, dùng để chọn đường kính và kiểm tra áp lực tự do, chỉ nhìn tuyến ống ở trạng thái cân bằng. Va đập là bài toán của trạng thái chuyển tiếp, nơi thời gian đóng van, quán tính của máy bơm, chiều dài tuyến, vật liệu và độ dày thành ống cùng quyết định độ lớn của làn sóng áp lực. Một tuyến ống đạt yêu cầu ở trạng thái ổn định vẫn có thể bị phá hỏng bởi một sự kiện chuyển tiếp chỉ kéo dài vài giây.
Những tuyến ống cần được quan tâm đặc biệt là tuyến ống đẩy từ trạm bơm, tuyến truyền tải dài, đường kính lớn, và những tuyến có địa hình lên xuống phức tạp. Với những tuyến này, phân tích va đập thủy lực nên là một phần của hồ sơ thiết kế, không phải việc làm thêm. Kết quả phân tích cho biết áp lực lớn nhất và nhỏ nhất có thể xảy ra tại từng điểm trên tuyến trong những kịch bản bất lợi, như mất điện đồng thời tất cả máy bơm, hay đóng khẩn cấp van chính.
Từ kết quả ấy, người thiết kế lựa chọn giải pháp bảo vệ. Van xả khí và van nạp khí đặt đúng vị trí giúp ngăn áp lực âm tại những điểm cao. Van giảm áp hoặc van an toàn giải phóng đỉnh áp lực. Bình khí nén hoặc tháp điều áp hấp thụ làn sóng áp lực tại đầu trạm bơm. Van một chiều loại đóng chậm hoặc có giảm chấn hạn chế va đập khi máy bơm dừng. Và đơn giản hơn cả, quy trình vận hành quy định thời gian đóng mở van tối thiểu. Mỗi giải pháp có chi phí và hiệu quả khác nhau, và sự kết hợp hợp lý phụ thuộc vào đặc điểm của từng tuyến.
Đắn đo với chủ đầu tư là chi phí. Thiết bị chống va đập, nhất là bình khí nén cho tuyến đường kính lớn, không rẻ, và lợi ích của nó chỉ hiện ra khi có sự cố. Dễ hiểu vì sao có những bộ hồ sơ bỏ qua phần này để tiết kiệm. Nhưng chi phí sửa chữa một đoạn ống truyền tải bị vỡ, cộng với thiệt hại do mất nước diện rộng và ảnh hưởng đến uy tín, thường vượt xa chi phí phòng ngừa. Với tuyến ống quan trọng, yêu cầu phân tích va đập thủy lực trong nhiệm vụ thiết kế là cách chủ đầu tư bảo vệ tài sản dài hạn của mình.
Cuối cùng, bảo vệ chống va đập không kết thúc ở bản vẽ. Quy trình vận hành phải được bàn giao cho người vận hành, thiết bị bảo vệ phải được bảo trì định kỳ, bởi một van xả khí bị kẹt hay một bình khí nén bị mất áp thì cũng như không có. Kẻ phá hoại thầm lặng chỉ bị chặn đứng khi thiết kế, thi công và vận hành cùng đứng về một phía.