Cắt giảm chi phí khảo sát là cách tiết kiệm dễ thấy nhất trong dự toán. Nó cũng là khoản tiết kiệm thường phải trả lại nhiều lần nhất khi công trường bắt đầu đào.
Trong tổng mức đầu tư của một tuyến ống, chi phí khảo sát thường chỉ chiếm một phần nhỏ. Chính vì nhỏ, nó hay bị xem là khoản có thể thu gọn khi cần làm đẹp con số tổng. Nhưng gần như mọi khoản phát sinh lớn trong thi công tuyến ống, từ việc gặp cáp ngầm không có trong bản vẽ, gặp lớp đất yếu phải xử lý nền, đến việc phải đổi phương án vượt đường, đều có thể truy về một câu hỏi: khảo sát đã đủ chưa.
Khảo sát xây dựng bắt đầu từ nhiệm vụ khảo sát, văn bản mà chủ đầu tư phê duyệt để nói rõ cần khảo sát gì, phạm vi đến đâu, để phục vụ bước thiết kế nào. Một nhiệm vụ khảo sát tốt cho tuyến ống không chỉ ghi chiều dài tuyến và số lượng hố khoan, mà nêu được những điểm cần làm rõ: các vị trí giao cắt với công trình ngầm, những đoạn nghi có nền đất yếu, những điểm vượt kênh, vượt đường cần khảo sát chi tiết hơn. Từ nhiệm vụ ấy, nhà thầu khảo sát lập phương án kỹ thuật khảo sát để chủ đầu tư chấp thuận.
Với tuyến ống đô thị, khảo sát công trình ngầm hiện hữu quan trọng không kém khảo sát địa hình và địa chất. Nguồn thông tin đầu tiên là hồ sơ của các đơn vị quản lý hạ tầng khác: điện lực, viễn thông, thoát nước, chiếu sáng. Nguồn thứ hai là dữ liệu bản đồ mạng lưới của chính đơn vị cấp nước. Nguồn thứ ba, và đáng tin nhất, là hố đào thăm dò tại những điểm giao cắt quan trọng. Các thiết bị dò tìm công trình ngầm có thể hỗ trợ, nhưng kết quả của chúng nên được kiểm chứng bằng hố đào ở những vị trí có ý nghĩa quyết định.
Khảo sát địa chất cho tuyến ống thường không cần dày đặc như cho một tòa nhà, nhưng cần đúng chỗ. Tại những vị trí đặt công trình có tải trọng lớn như trạm bơm tăng áp, tại những đoạn khoan ngầm, tại những điểm vượt kênh cần mố đỡ, thông tin địa chất là căn cứ bắt buộc để thiết kế. Với những đoạn đào hở thông thường, thông tin về cấp đất và mực nước ngầm quyết định trực tiếp biện pháp thi công và khối lượng đào, nên cũng không thể thiếu.
Đắn đo quen thuộc của chủ đầu tư là khảo sát bao nhiêu thì đủ. Không có con số chung cho mọi tuyến. Nhưng có một cách nghĩ hữu ích: với mỗi điểm chưa chắc chắn trên tuyến, hãy ước tính chi phí khảo sát để làm rõ nó, rồi so với chi phí phát sinh nếu điều bất lợi xảy ra khi thi công. Khi chi phí khảo sát nhỏ hơn nhiều so với rủi ro nó loại bỏ, đó là khoản đáng chi. Cách nghĩ ấy giúp chủ đầu tư giải trình được vì sao khảo sát ở đoạn này dày hơn đoạn khác.
Kết quả khảo sát cần được nghiệm thu trước khi dùng cho thiết kế, và báo cáo kết quả khảo sát nên được lưu cùng hồ sơ dự án. Khi phát sinh tranh chấp về điều kiện hiện trường khác biệt, câu hỏi đầu tiên sẽ luôn là tài liệu khảo sát đã nói gì. Một báo cáo khảo sát rõ ràng giúp phân định trách nhiệm công bằng giữa chủ đầu tư, đơn vị thiết kế và nhà thầu thi công. Đồng tiền chi cho khảo sát, suy cho cùng, là đồng tiền mua sự chắc chắn cho mọi đồng tiền chi sau nó.